Sabahları filtre kahve, öğleden sonraları espresso içen biriyim. Ama akşam yemeğinden sonra, ya da hafta sonu bir sohbet masasında, Türk kahvesi başka bir yerde duruyor. Çünkü Türk kahvesi, sadece bir içecek değil; aynı zamanda bir yavaşlama ritüeli.
Cezvenin başında beklemek
Türk kahvesi yapmak için ince çekilmiş kahve, soğuk su ve cezve gerekiyor. Şeker miktarı kişiye göre değişiyor: sade, orta, şekerli. Cezveyi kısık ateşe koyup beklemek, işin en önemli kısmı. Acele ederseniz kahve taşıyor ve köpük kayboluyor.
Ben köpüğü iyi yapmayı ancak üçüncü denememde başarmıştım. Kısık ateşte, karıştırmadan, kahve yükselmeye başlayınca ocaktan alıp köpüğü fincana dağıtıyorum. İşin sırrı sabır. Tam o dakikalarda başka bir şey yapmak mümkün değil; cezveden gözünüzü ayırırsanız kahve taşıyor.
Kültürel bir miras
Türk kahvesi ve kahvehane kültürü, UNESCO tarafından somut olmayan kültürel miras listesine alınmış durumda. Bu bilgi, bir içeceğin ne kadar derin bir kültürel arka planı olduğunu bana hatırlattı. Kahve, yalnızca içilen bir şey değil, aynı zamanda bir araya gelme biçimi.
Atasözümüz de var: “Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır.” Bu söz, kahvenin sosyal bağlardaki yerini anlatıyor. Ben bunu doğrudan bir alıntı olarak değil, genel bilinen bir ifade olarak aktarıyorum.
- Kahveyi kısık ateşte ve acele etmeden pişirin.
- Köpüğü fincana eşit dağıtın.
- Kahve yanında bir bardak su ve mümkünse bir parça lokum ya da çikolata ile sunulur.
Fincan sonrası sohbet
Türk kahvesinin bir özelliği, kısa sürede bitmemesi. İnce toz telve dibe çöküyor, bu yüzden son yudumu bırakıyorsunuz. Fincan bittiğinde ise fal bakma geleneği başlıyor. Ben falın doğruluğuna inanan biri değilim ama bu geleneği çok seviyorum. Bir fincan etrafında toplanıp gülüşmek, falın ne dediğinden daha önemli.
Geçen hafta annem ve teyzemle oturup kahve içtik. Teyzem fincanımı çevirip “bu hafta güzel haberler var” dedi. Hiç beklemediğim bir yerden bir telefon geldi ve ben bunu tesadüf olarak bıraktım; ama o an gerçekten gülümsedim.
Kendi köşem
Mutfağımda küçük bir bakır cezve ve iki işlemeli fincan var. Hafta sonu sabahları, özellikle sonbaharda, kendime bir kahve yapıyorum. Cezveyi ocağa koyarken telefonu bırakıyorum, bir iki dakika sadece beklemek istiyorum.
Ölçüler ve ekipman
Bir fincan için genellikle bir tatlı kaşığı kahve ve bir fincan su kullanıyorum; şekeri başta ekliyorum. Bu ölçüler kişisel zevke göre değişir. Cezve boyutu da önemli: çok büyük bir cezvede az kahve pişirmek köpüğü zorlaştırıyor. Bu yüzden fincan sayısına uygun bir cezve seçmenizi öneririm.
Kahveyi taze çektirmek ya da iyi bir markadan almak, tadı belirgin biçimde etkiliyor. Ben yerel bir kavurmacıdan alıyorum ve hep ağzı kapalı bir kavanozda, serin bir yerde saklıyorum. Sunumda yanında bir bardak su ve küçük bir lokum, ritüeli tamamlıyor.
Kahve yanında ne?
Yanında lokum, çikolata ya da kuru yemiş sunmak geleneksel. Ben sade bir su ve küçük bir lokumla yetiniyorum. Misafir ağırlıyorsam kahveyi bardak değil fincanla, tepsiyle getirmeyi seviyorum. Bu küçük özen, sohbete bile başka bir hava katıyor.
Bu yazıyı yazarken fark ettim ki, Türk kahvesi bana “yavaşlamanın hâlâ mümkün olduğunu” hatırlatıyor. Hızlı kahve alışkanlıklarımızın arasında, bu küçük ritüel bir denge noktası.
Kapak fotoğrafı: MarkSweep / Wikimedia Commons (Public domain)
